دو همسایه هر دو دوربین ۴ مگاپیکسلی خریده‌اند. دوربین یکی کل حیاط را می‌بیند ولی چهره کسی که دم در است تار و کوچک است؛ دوربین دیگری چهره‌ها را واضح می‌بیند ولی از کنار در ورودی هیچ خبر ندارد. دوربین‌ها با هم فرق ندارند — لنزشان فرق دارد. یکی ۲.۸ میلی‌متر است و دیگری ۴.
عدد روی لنز یعنی چه؟
آن عددی که روی لنز دوربین نوشته شده (۲.۸mm، ۳.۶mm، ۴mm، ۶mm، ۱۲mm) فاصله کانونی لنز است. قانون ساده‌اش این است:
- عدد کوچک‌تر = زاویه بازتر: فضای بیشتری را می‌بینید، ولی جزئیات دور کم‌رنگ‌تر می‌شود.
- عدد بزرگ‌تر = زاویه باریک‌تر: مثل زوم عمل می‌کند؛ همان صحنه را نزدیک‌تر و واضح‌تر می‌بینید، ولی کنارها از کادر خارج می‌شود.
دوربین نظارتی معمولاً زوم اپتیکال قابل تنظیم ندارد؛ همان لنزی که از کارخانه بسته شده، همان را می‌بینید. پس این عدد را نباید بعد از نصب «درست کرد» — باید قبل از خرید و نصب درست انتخاب شود. این رایج‌ترین اشتباه خرید دوربین است.
لنز ۲.۸ میلی‌متر برای کجاست؟
لنز ۲.۸ میلی‌متر حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ درجه زاویه دید دارد؛ یعنی تقریباً مثل دید چشم انسان و حتی بازتر. انتخاب درست است وقتی:
- می‌خواهید کل حیاط یا پارکینگ در یک کادر بیفتد و فقط بدانید چه اتفاقی می‌افتد.
- دوربین نزدیک دیوار یا گوشه نصب می‌شود و فضای مانور کم است؛ هرچه لنز بازتر باشد، از همان نقطه فضای بیشتری پوشش می‌دهد.
- لابی، راهرو یا ورودی ساختمان است که تردد از چند جهت انجام می‌شود.
نقطه ضعفش این است که در فاصله‌های دور (مثلاً انتهای حیاط ده‌متری یا خیابان روبه‌رو) جزئیات چهره و پلاک قابل استفاده نیست. تصویر هست، ولی «تشخیص» نه.
لنز ۴ میلی‌متر برای کجاست؟
لنز ۴ میلی‌متر حدود ۸۰ تا ۹۰ درجه زاویه دید دارد؛ کمی جمع‌وجورتر. انتخاب درست است وقتی:
- هدف مشخصی دارید: در ورودی، درب پارکینگ، باجه، صندوق — جایی که باید چهره و جزئیات خوانا باشد.
- فاصله دوربین تا هدف حدود ۴ تا ۸ متر است و می‌خواهید در این فاصله تصویر پرجزئیات بماند.
- دو دوربین برای پوشش یک محل زیاد است؛ با یک ۴ میلی‌متر هم ناحیه اصلی را می‌گیرید هم جزئیات را.
برای اعداد سرانگشتی: لنز ۲.۸ برای تشخیص چهره تا حدود ۳-۴ متر کافی است؛ لنز ۴ همین حد را به حدود ۵-۶ متر می‌رساند؛ لنزهای ۶ و ۱۲ برای دیدن نقطه دورتر (ورودی کوچه، انتهای زمین بزرگ) به کار می‌آیند.
قاعده ساده انتخاب؛ بر اساس محل نصب
برای خانه و مغازه معمولی تهران، این ترکیب در بیشتر پروژه‌ها جواب می‌دهد:
- در ورودی خانه یا مغازه: لنز ۴ میلی‌متر، رو به مسیر ورود — چهره هر کسی که می‌آید باید شناخته شود.
- حیاط، پارکینگ یا پشت‌بام: لنز ۲.۸ — دید باز، بدون نقطه کور کنار دیوار.
- داخل مغازه رو به باجه و قفسه‌ها: ۲.۸ یا ۳.۶ بسته به عمق مغازه.
- ورودی کوچه یا خیابان از روی در: اگر دور است، لنز ۶ به بالا یا اصلاً دوربین را نزدیک‌تر ببرید.
قبل از خرید، از محل نصب دوربین عکس بگیرید و فاصله تا مهم‌ترین نقطه (در ورودی) را تخمین بزنید. با همین یک عدد، تصمیم لنز تقریباً خودش حل می‌شود.
لنز ثابت یا لنز موتوری (موتورایز)؟
بعضی دوربین‌ها لنز قابل تنظیم دارند:
- لنز ثابت (Fixed): ۲.۸ یا ۴ روی بدنه چاپ شده و همین می‌ماند. ارزان‌تر و رایج‌ترین انتخاب.
- لنز ورایفوکال دستی: بعد از نصب، پیچ لنز را می‌چرخانید و بین مثلاً ۲.۸ تا ۱۲ تنظیم می‌کنید. برای پروژه‌هایی که زاویه دقیق هنوز مشخص نیست خوب است، ولی تنظیمش نیاز به بالا رفتن از نردبان دارد.
- لنز موتوری: از همان اپ موبایل زوم و زاویه را تنظیم می‌کنید. گران‌تر است؛ برای پروژه‌های بزرگ یا نقاط حساس به‌صرفه می‌شود.
برای اکثر خانه‌ها و مغازه‌ها، دو عدد دوربین لنز ثابت با انتخاب درست (یکی ۲.۸، یکی ۴) از یک دوربین موتوری گران، نتیجه بهتری می‌دهد.
اشتباهات رایج در انتخاب لنز
- «هرچه مگاپیکسل بیشتر، همه‌چیز حل است»: رزولوشن بالا با لنز باز ۲.۸، انتهای حیاط را همچنان نمی‌خواند. رزولوشن و فاصله کانونی دو حساب جدایند.
- نصب یک دوربین در گوشه سقف برای پوشش همه‌جا: نتیجه یک نمای باز بدون هیچ جزئیات قابل استفاده است. بهتر است دو دوربین با دو لنز مناسب باشد.
- خرید ۱۲ میلی‌متر «چون زوم بهتر است»: زاویه باریک یعنی بخش بزرگی از صحنه کور می‌ماند؛ اگر جهت اشتباه تنظیم شود، رویداد اصلی اصلاً ثبت نمی‌شود.
- قضاوت با تصویر روز: انتخاب لنز را با تصویر شب هم تست کنید؛ دید در شب و لنز به هم وابسته‌اند.
بیشتر بخوانید: رزولوشن 2MP و 4MP چه فرقی دارد و چند مگاپیکسل لازم دارید؟
بیشتر بخوانید: دید در شب IR و رنگی؛ چرا تصویر شب دوربین خراب می‌شود
سؤالات متداول
می‌شود بعد از خرید، لنز دوربین ثابت را عوض کرد؟
در دوربین‌های معمولی بازار نه — لنز بخشی از بدنه است و تعویض آن نه ممکن است نه مقرون‌به‌صرفه. راه درست، خرید درست از اول است یا استفاده از مدل ورایفوکال.
۳.۶ میلی‌متر چیست و بین ۲.۸ و ۴ کجا می‌ایستد؟
دقیقاً وسط: زاویه حدود ۹۰ درجه. برای راهرو، انبار و مغازه با عرض متوسط انتخاب خوبی است و در دوربین‌های آنالوگ قدیمی رایج‌تر است.
برای پلاک‌خوانی ماشین کدام لنز خوب است؟
پلاک‌خوانی واقعی به دوربین و لنز مخصوص نیاز دارد. با دوربین معمولی، هرچه لنز و محل نصب طوری باشد که ماشین از نزدیک و کم‌سرعت از کادر رد شود، شانس خواندن پلاک بالاتر است — مثلاً لنز ۶ رو به مسیر ورود در فاصله ۳-۴ متری.
چرا تصویر لبه‌های کادر تار است؟
در لنزهای باز مثل ۲.۸ طبیعی است که مرکز تصویر واضح‌تر از لبه‌ها باشد. اگر لبه‌ها خیلی خراب است، کیفیت لنز پایین است یا فوکوس دوربین تنظیم نیست — در سرویس دوره‌ای قابل بررسی است.
جمع‌بندی کوتاه
عدد لنز یعنی زاویه دید: ۲.۸ باز و برای پوشش کل فضا، ۴ کمی جمع‌تر و برای جزئیات در فاصله چند متری. در را با ۴ ببینید، حیاط را با ۲.۸ — و این انتخاب را قبل از خرید انجام دهید، چون بعد از نصب راه برگشتی ندارد. اگر شک دارید، ترکیب یک دوربین ۲.۸ و یک دوربین ۴ در بیشتر خانه‌ها و مغازه‌ها پاسخ کامل است.